Một dịch giả nổi loạn trong thời đại Kinh Thánh:
Thánh Jerome

Thánh Jerome

27 tháng 3 năm 347 – 30 tháng 9 năm 420 sau Công nguyên

Bêlem

“Chính tôi không những thừa nhận mà còn thẳng thắn tuyên bố rằng khi dịch từ tiếng Hy Lạp, tôi dịch theo nghĩa chứ không phải từng từ một, ngoại trừ trường hợp Kinh Thánh, nơi ngay cả thứ tự các từ cũng là một điều bí ẩn.”

- Jerome gửi Pammachius, về Phương pháp dịch tốt nhất.

Eusebius Hieronymus, hay sau này được gọi là Thánh Jerome, là người chịu trách nhiệm cho bản dịch Kinh Thánh sang tiếng Latinh nổi tiếng và được sử dụng rộng rãi nhất. Nổi tiếng về trí tuệ và kỹ năng dịch thuật, ông trở thành người tiên phong trong lĩnh vực dịch thuật Kinh Thánh và là một trong những học giả Kinh Thánh tài năng nhất thời bấy giờ. Dù được giáo dục tốt, ông ta đã từ bỏ sự dạy dỗ của đạo Cơ đốc để hành xử theo ý muốn của mình. Trong một lần viếng thăm hầm mộ, ông đã phải đối mặt với sự hữu hạn của cuộc đời và sợ hãi đến mức tuân theo các giá trị Kitô giáo bảo thủ. Được rửa tội vào năm 366 và bị thu hút bởi đời sống tu viện. Ông muốn sống ẩn dật, nhưng lại nổi tiếng về trí tuệ và tài năng dịch thuật. Cuối cùng, ông được phong chức linh mục với lời hứa rằng ông vẫn có thể tự học.

• Thánh Jerome đã đặt ra thuật ngữ hiện tượng trường "tương đương động". Ông tin rằng bản dịch phải tương đương - không chỉ về nghĩa mà còn về chất lượng văn phong. Điều này có nghĩa là Thánh Jerome là một trong những dịch giả nổi tiếng đầu tiên dịch theo nghĩa "trực tiếp" chứ không phải dịch từng từ một. Phương pháp này được gọi là tương đương động.
• Thánh Jerome sinh ra ở vùng đất ngày nay thuộc Croatia. Tiếng mẹ đẻ của ông là tiếng Illyrian, nhưng ông cũng thông thạo tiếng Latin, tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái, tiếng Aramaic, tiếng Syriac và tiếng Ả Rập.
• Được giáo dục tốt từ thời trẻ và có tính cách phóng khoáng, Thánh Jerome đã từ bỏ sự giáo dục Kitô giáo để hành xử theo ý muốn của mình. Tương truyền rằng, một ngày nọ, trong chuyến viếng thăm các hầm mộ và lăng mộ tổ tiên, ông đã bị dọa cho đến khi cư xử "ngoan ngoãn" hơn.
• Trong nghệ thuật, ông thường được miêu tả cùng với một con sư tử hoặc một con cú; điều này có thể là vì người ta nói rằng ông đã "rút một cái gai ra khỏi bàn chân của một con sư tử", con sư tử này đã định cư trong tu viện của ông ở Bethlehem và được thể hiện trong nhiều bức tranh và câu chuyện Kinh thánh về Jerome.
• Sau khi Chúa Giê-su Ki-tô qua đời, việc định hình và lan tỏa đời sống Cơ Đốc giáo thông qua Kinh Thánh là điều vô cùng quan trọng đối với Giáo hội sơ khai. Bản dịch tiếng Hy Lạp của Kinh Thánh Hebrew, được gọi là Septuagint, đã được sử dụng làm Cựu Ước của Cơ Đốc giáo. Đạo Cơ đốc đang lan rộng về phía Tây, và ngày càng ít người có thể hiểu tiếng Hy Lạp. Vì các sách tiếng Latinh được viết theo thể liên tục, không có ngắt quãng hay dấu chấm câu giữa các từ, Thánh Jerome đã từ chối chỉ dịch bản Septuagint sang tiếng Latinh mà còn đối chiếu bản dịch đó với một bản dịch khác từ tiếng Do Thái gốc, sau đó so sánh với hai bản dịch tiếng Latinh khác để tạo ra bản Vulgate.
• Cho đến ngày nay, bản Vulgate vẫn là bản dịch Kinh Thánh tiếng Latinh tiêu chuẩn. Bản dịch này cũng gây nhiều tranh cãi; không chỉ vì đây là bản dịch đầu tiên không được thực hiện theo nghĩa đen mà theo cách diễn đạt ngôn ngữ đời thường, mà còn vì bản Vulgate dựa rất nhiều vào việc đối chiếu với văn bản gốc tiếng Do Thái - điều mà nhiều học giả Kitô giáo thời đó lại cho rằng đã "làm vấy bẩn" tôn giáo bằng Do Thái giáo.
• Thậm chí, một số người còn cho rằng bản Vulgate có tính xác thực cao hơn cả các văn bản bằng ngôn ngữ gốc.

Thánh Jerome qua đời vào ngày 30 tháng 9 (năm 420), do đó ngày 30 tháng 9 được kỷ niệm như một Ngày Quốc tế Phiên dịch. Bản dịch Kinh Thánh của Jerome vẫn là bản dịch tiếng Latinh tiêu chuẩn của Kinh Thánh Cơ Đốc giáo cho đến ngày nay.

Thánh Giê-rê-mi qua những con số:

Ông đã dành 34 năm ở Bethlehem vào cuối đời để thực hiện thành tựu đáng chú ý nhất của mình: dịch Cựu Ước từ tiếng Do Thái gốc sang tiếng Latinh.

71   Số lần Đại hội đồng Liên Hợp Quốc nhất trí thông qua Nghị quyết A/RES/71/288 nhân Ngày Quốc tế Phiên dịch, ghi nhận vai trò của dịch thuật chuyên nghiệp trong việc “kết nối các quốc gia và thúc đẩy hòa bình, hiểu biết và phát triển.”

3   Số lượng các thể loại mà các bài bình luận của Thánh Jerome thuộc về: bản dịch/tái bản các tác phẩm tiền bối bằng tiếng Hy Lạp, các bài bình luận gốc về Cựu Ước và các bài bình luận về Tân Ước.

Để biết thêm thông tin:

Tham gia Cuộc thi Dịch thuật Thánh Jerome của Liên Hợp Quốc.

Hãy đọc Các tác phẩm chính của Thánh Jerome được dịch sang tiếng Anh bởi Ngài W. H. Fremantle, M.A. Mục sư G. Lewis, Thạc sĩ, Mục sư W. G. Martley, Thạc sĩ Nghệ thuật.

Đọc Kinh Thánh của Thánh Jerome bằng tiếng Latinh nguyên bản (kèm bản dịch tiếng Anh song ngữ) tại đây.

Giới thiệu về MotaWord

MotaWord là nền tảng dịch thuật chuyên nghiệp nhanh nhất thế giới. Nhờ sử dụng công nghệ điện toán đám mây, các thuật toán thông minh quản lý dự án suốt ngày đêm và hơn 18 nghìn dịch giả chuyên nghiệp, MotaWord cung cấp các bản dịch chất lượng cao bằng mọi ngôn ngữ với giá rẻ hơn 60% và nhanh hơn 20 lần so với các công ty dịch thuật truyền thống.

Về bài viết này
Famous Transl ators là một phân khúc MotaWord giới thiệu các tác phẩm dịch chuyên nghiệp đáng chú ý và các nhà ngôn ngữ học nổi tiếng từ lịch sử đến hiện tại. Chúng tôi đang nghiên cứu, biên soạn và chia sẻ những câu chuyện quan trọng đối với mọi dịch giả trên blog của chúng tôi. Bạn cũng có thể được xuất bản ngay tại đây trên trang blog MotaWord - chỉ cần liên hệ info@motaword.com.

Kiểm tra các bài viết “Dịch giả nổi tiếng” trước đây của chúng tôi:

• Ai đã dịch lời của Winnie Mandela?
• Tác giả được dịch chuyên nghiệp nhiều nhất thế giới
• Julia Evelina Smith: Người phụ nữ đầu tiên và duy nhất dịch Kinh Thánh

Nguồn tham khảo: SMP, FirstEdition, Justus, FranciscanMedia, TheParisReview, GotQuestions