Dịch thuật chết người:
Chính trị trong bản dịch tiếng Nhật của Hitoshi Igarashi về cuốn "The Satanic Verses"

Hitoshi Igarashi
10 tháng 6 năm 1947 – 12 tháng 7 năm 1991
"Các nhà nghiên cứu không nên lo lắng về những gì sẽ xảy ra với họ do công việc của mình."
-Hitoshi Igarashi, về việc dịch cuốn "The Satanic Verses".

Hitoshi Igarashi, một nhà nghiên cứu người Nhật về văn học và lịch sử Ả Rập và Ba Tư, là người dịch chuyên nghiệp đầu tiên của Nhật Bản cho cuốn tiểu thuyết gây tranh cãi The Satanic Verses của Salman Rushdie. Việc dịch tiểu thuyết sau khi các fatwa được Ayatollah Ruhollah Khomeini ban hành, Igarashi đã vi phạm trực tiếp các quy định của chính phủ Iran. Fatwa của Khomeini cụ thể đã kêu gọi xử tử Salman Rushdie, cũng như bất kỳ ai khác có liên quan đến việc xuất bản và phân phối nội dung của cuốn tiểu thuyết. Igarashi vẫn dịch cuốn tiểu thuyết đó. Không có cáo buộc cụ thể nào được đưa ra đối với Igarashi, nhưng ông vẫn bị phát hiện bị sát hại một cách thương tâm trong văn phòng của mình tại Đại học Tsukuba vào tháng 7 năm 1991.

• Các fatwa của Iran năm 1989 do Lãnh tụ Ayatollah Khomeini ban hành đã buộc tội tất cả những cá nhân tham gia vào việc sản xuất, quảng bá và phân phối tiểu thuyết hư cấu của Salman Rushdie với tội danh "xúc phạm các tín ngưỡng thiêng liêng của Hồi giáo". Hitoshi Igarashi đã bị kết án theo phán quyết của fatwa, như được thể hiện qua bản dịch tiếng Nhật của cuốn "The Satanic Verses" do ông thực hiện. Cuốn tiểu thuyết đã bị cấm ở Pakistan, Ấn Độ, Ả Rập Xê Út, Ai Cập, Malaysia, Nam Phi và Iran.
  
• Ông Igarashi là Phó Giáo sư chuyên ngành Văn hóa Hồi giáo So sánh tại Đại học Tsukuba, Nhật Bản. Ông là một nhà văn nhiệt huyết về các tác phẩm liên quan đến Hồi giáo, Phục hưng Hồi giáo, cũng như y học và tâm linh của phương Đông. Ngoài việc dịch cuốn "The Satanic Verses", ông còn dịch cuốn "The Canon of Medicine" của Avicenna sang tiếng Nhật.
  
• Ông Igarashi chưa bao giờ bị truy tố chính thức về tội phạm, cũng như không được cơ hội tự bào chữa trước khi bị giết. Tuy nhiên, do cuộc tranh luận quốc tế nổ ra sau khi fatwa được công bố công khai, ông đã giải thích lý do tại sao mình quyết định dịch cuốn "The Satanic Verses" mặc dù có nguy hiểm. Ông đã bảo vệ nhà văn Salman Rushdie bằng cách cho rằng thông điệp của cuốn tiểu thuyết phù hợp với tư tưởng thần bí Sufi Hồi giáo, rằng Rushdie không chống Hồi giáo, và thậm chí còn đi xa hơn khi cho rằng "cuộc hành trình đến Anh của Rushdie, giống như 'Passage to India' của E. M. Foster, đại diện cho văn học lưu vong và có thể so sánh một cách thận trọng với cuộc Hồi giáo của Muhammad, ban đầu, hoặc với 'Lưu vong phương Tây' ở Kairouan của Suhrawardi".
  
• Trong thời gian học tập tại Học viện Triết học Hoàng gia Iran vào năm 1976, Igarashi đã khẳng định trong nhiều cuộc phỏng vấn trước khi bị sát hại rằng ông không bị ảnh hưởng bởi những đe dọa mà ông nhận được do việc xuất bản bản dịch tiếng Nhật. Igarashi cho rằng giá trị của cuốn sách của Rushdie không nằm ở những bình luận về Hồi giáo, mà nằm ở việc nó phản ánh mối quan hệ yêu-ghét của tác giả người Anh-Ấn Độ với Ấn Độ.

Không thể phủ nhận rằng Hitoshi Igarashi là một người hâm mộ nhiệt thành của nghệ thuật và văn hóa Hồi giáo. Việc quyết định dịch cuốn "The Satanic Verses" bất chấp những nguy hiểm là một hành động dũng cảm thể hiện sự ủng hộ đối với tự do ngôn luận và tình yêu nghệ thuật dưới mọi hình thức. Tính đến tháng 2 năm 2016, số tiền $600.000 đã được bổ sung vào lệnh cấm đối với Salman Rushdie, người hiện vẫn đang sống khỏe mạnh tại ngôi nhà của mình ở Thành phố New York.

Hitoshi Igarashi qua con số:

100+ Số người đã bị xử tử ngoài tòa án ở bên ngoài Iran kể từ Cách mạng Iran năm 1979.
Các vụ giết người này được cho là do các đặc vụ của Cộng hòa Hồi giáo Iran thực hiện.

2 Nhà dịch thuật người Ý Ettore Caprioli và nhà dịch thuật người Na Uy William Nygaard cũng là hai nạn nhân của fatwa do các bản dịch tương ứng của họ. Vào ngày 3 tháng 7 năm 1991, Caprioli bị tấn công tại Milan và may mắn thoát khỏi vụ ám sát. Vụ ám sát Nygaard đã dẫn đến việc Na Uy triệu hồi đại sứ của mình tại Iran.

60.000 bản Số lượng bản sao của cuốn tiểu thuyết "The Satanic Verses" được bán tại Nhật Bản, khiến tác phẩm này trở nên vô cùng thành công khi được bản địa hóa sang tiếng Nhật.

10 Số năm Salman Rushdie phải ẩn náu sau khi fatwa được ban hành. Ayatollah Khomeini, người đã cho rằng cuốn sách là xúc phạm và chống Hồi giáo, đã qua đời vào tháng 6 năm 1989, nhưng lệnh ám sát đã được chính quyền Iran tái khẳng định.

Để đọc bài báo của New York Times về vụ sát hại Igarashi vào năm 1991, vui lòng nhấp vào đây.

Về bài viết này
Những dịch giả nổi tiếng là một chuyên mục của MotaWord giới thiệu những tác phẩm dịch thuật chuyên nghiệp đáng chú ý và các nhà ngôn ngữ học nổi tiếng từ xưa đến nay. Chúng tôi đang nghiên cứu, biên soạn và chia sẻ những câu chuyện quan trọng đối với mọi dịch giả trên blog của chúng tôi. Bạn cũng có thể được đăng bài ngay tại đây trên trang blog MotaWord - chỉ cần liên hệ với info@motaword.com.

Hãy xem lại các bài viết "Những dịch giả nổi tiếng" trước đây của chúng tôi:

• Núi Linh Hồn Một Người: Dịch tác phẩm của Cao Tinh Kiến
• Sự dịch sai tác phẩm của Nostradamus huyền bí
• Triết lý dịch thuật chất lượng cao với Jorge Luis Borges

Tham khảo: IranRights, NYTimes, JapanTimes, LATimes, UPI